Gmina Zabłudów

Gmina Zabłudów jest gminą miejsko-wiejską położoną w województwie podlaskim, w powiecie białostockim. Rozciąga się na południowy wschód od Białegostoku, na obszarze „Zielonych Płuc Polski”. Gmina liczy ponad 9 tysięcy mieszkańców i obejmuje teren o powierzchni około 340 km². Są to obszary typowo rolnicze z dużą ilością lasów. W skład gminy wchodzi 47 miejscowości oraz miasto Zabłudów, które nieprzerwanie posiada prawa miejskie od 1553 roku. Na szczególną uwagę zasługuje historyczny układ urbanistyczny miasta - zaprojektowany w XVI wieku rynek oraz przylegająca do niego prostokątna sieć ulic zachowały swój pierwotny kształt do dziś. Miasto, należące do aglomeracji białostockiej, zajmuje powierzchnię 14,30 km².

Przez teren gminy przebiegają ważne szlaki komunikacyjne: droga krajowa nr 19 prowadząca w kierunku Lublina oraz droga wojewódzka nr 685 prowadząca do Białowieży. Od północy gminę otacza Otulina Puszczy Knyszyńskiej, natomiast od południa Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Narwi. Przez teren gminy przepływają rzeki: Rudnia, Czarna, Narew oraz Biała. Położenie wśród cennych przyrodniczo terenów sprzyja turystyce i rekreacji. Gmina posiada również rozwijającą się bazę noclegowo-gastronomiczną. Kilka domów zostało nagrodzonych w „Konkursie na Najlepiej Zachowane Zabytki Wiejskiego Budownictwa Drewnianego w województwie podlaskim”.

Na terenie gminy działają 2 przedszkola (publiczne i niepubliczne), żłobek niepubliczny oraz cztery szkoły podstawowe: Szkoła Podstawowa im. Franciszka Karpińskiego w Zabłudowie wchodząca w skład Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Zabłudowie, Szkoła Podstawowa im. Simony Kossak w Dobrzyniówce, Szkoła Podstawowa im. Sybiraków w Rafałówce, Szkoła Podstawowa im. Wspólnoty Polskiej w Białostoczku. Aktywnie działają także dwa Kluby Seniora (w Zabłudowie i Halickich) oraz Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów (Koło nr 24 w Zabłudowie), które organizują liczne inicjatywy i formy aktywnego spędzania czasu dla seniorów.

Ofertę kulturalną zapewniają m.in. Miejski Ośrodek Animacji Kultury w Zabłudowie, Miejska Biblioteka Publiczna w Zabłudowie oraz Siedlisko Kultury Solniki 44. Instytucje te organizują liczne wydarzenia kulturalne, które na stałe wpisały się w kalendarz gminy: Urodziny Zabłudowa, Wigilia Miejska w Zabłudowie, Dożynki w Rybołach czy Las Fest. Od ponad 30 lat w Zabłudowie działa koło rzeźbiarskie zapoczątkowane przez Włodzimierza Naumiuka - ludowego rzeźbiarza z Kaniuki. W gminie funkcjonują także zespoły folklorystyczne promujące lokalną kulturę, m.in. Folwarczanki, Reczańka oraz Barwianka.

W Krynickich po byłej szkole działa Środowiskowy Dom Samopomocy oferując pomoc osobom borykającymi z trudami codzienności.

Na terenie gminy działają również ważne przedsiębiorstwa, w tym lider branży kamieniarskiej w północno-wschodniej Polsce MSG Granit, firma produkująca materiały budowlane RITBET oraz jedno z najbardziej innowacyjnych przedsiębiorstw regionu – SaMASZ.

Ciekawostką jest funkcjonująca w Zabłudowie od lat 50. XX wieku tradycyjna lodziarnia, w której lody produkowane są według niezmienionej receptury i stały się swoistym symbolem turystycznym miasta.

Najciekawsze miejsca i zabytki do odwiedzenia:

• KOŚCIÓŁ RZYMSKO-KATOLICKI PW. ŚW. APOSTOŁÓW PIOTRA I PAWŁA W ZABŁUDOWIE - Nie jest znana dokładna data budowy pierwszego kościoła i powstania parafii w Zabłudowie. Przypada ona na lata między 1525 r., kiedy to król Zygmunt Stary potwierdził nadanie Puszczy Błudowskiej Aleksandrowi Chodkiewiczowi, a 1553 r., gdy król Zygmunt August wydał przywilej lokacyjny miasta Zabłudowa. W chwili zakładania miasta była już w nim cerkiew prawosławna i kościół katolicki. Budowę obecnej świątyni rozpoczęto w 1805 r. i prowadzono z dużymi przerwami. Ostateczną fundatorką kościoła została hrabina Izabela Demblińska. Dzięki niej budowę ukończono w 1840 r. Dnia 29 VI 1840 r., w święto patronalne św. Apostołów Piotra i Pawła, poświęcenia świątyni dokonał ks. Franciszek Piotrowski, zaś 21 IX 1856 r. kościół konsekrował bp wileński Wacław Żyliński. W głównym ołtarzu znajduje się obraz Apostołów Piotra i Pawła namalowany przez Antoniego Kollberga w Berlinie w 1840 r. Boczne ołtarze zawierają obrazy św. Michała Archanioła i Zwiastowania NMP. W 1913 r. świątynia wzbogaciła się o czternastogłosowe, pneumatyczne organy firmy A. Szymańskiego z Warszawy i nowe stacje Drogi Krzyżowej. Kolejne remonty kościoła miały miejsce w okresie międzywojennym. W latach dwudziestych XX w. odmalowano świątynię – za czasów ks. Stanisława Nawrockiego – zaś w latach 1936-1938 przeprowadzono dalsze prace remontowe, przy okazji ubogacając świątynię ołtarzykiem Matki Bożej Ostrobramskiej.
• KAPLICA I CMENTARZ PW. ŚWIĘTEGO ROCHA W ZABŁUDOWIE - Pierwszą drewnianą kaplicę na cmentarzu św. Rocha wybudował pod kon. XVIII w. proboszcz zabłudowski ks. Jakub Pilkiewicz. W 1826 r. przywrócono charakter sakralny odnowionej kaplicy. Obecna kaplica wzniesiona została w 1854 r. w miejscu posadowienia pierwszej świątyni. Inskrypcja na tablicy fundacyjnej głosi: BOŻE Z TWYCH DARÓW TOBIE PRZYNOSZĘ OFIARĘ/ PRZEZ NIEPOJĘTĄ LITOŚĆ DARUJ GRZESZNYM KARĘ./ KAPLICĘ S. ROCHA, NA INTENCJĘ POGRZEBIONYCH TU OSÓB/ RESTAUROWAŁ Z GRUNTU I SMENTARZ MUREM OPASAŁ W 1850 R./ KAZIMIERZ OSTASZEWSKI/ MAJOR OD HUZARÓW WOJSK ROSSYJSKICH I KAWALER. Wewnątrz zachował się ołtarz z obrazem św. Rocha. W 1918 r. kaplicę wyremontowano i w tylną ścianę wmurowano tablicę z wyrytymi nazwiskami mieszkańców parafii zabłudowskiej, którzy oddali życie w czasie I wojny. 
• KAPLICA CMENTARNA PW. ŚW. MARII MAGDALENY W ZABŁUDOWIE - Najstarsza znana wzmianka o cmentarzu pochodzi z 1786 roku, z opisu parafii zabłudowskiej. Już wówczas określano go jako „cmentarz stary”. Być może właśnie na tym cmentarzu stała kaplica pod wezwaniem Świętego Krzyża, której wezwanie dopiero później zmieniono na św. Marii Magdaleny. Prawdopodobnie na cmentarzu, obok katolików, chowano również unitów. Obecna kaplica pw. św. Marii Magdaleny została wzniesiona w 1848 roku z fundacji majora Kazimierza Ostaszewskiego. Na terenie gminy Zabłudów znajdują się ponadto: Kaplica pw. Przemienienia Pańskiego w Halickich, Kaplica św. Jana Nepomucena w Kurianach, Kaplica św. Anny w Krynickich, Kaplica Matki Boskiej Anielskiej w Nowosadach, Kaplica domowa (na plebanii w Zabłudowie) pod wezwaniem św. Jana Marii Vianneya.
• CERKIEW PW. ZAŚNIĘCIA NAJŚWIĘTSZEJ MARII PANNY W ZABŁUDOWIE - Pierwsza wzmianka o istnieniu cerkwi w Zabłudowie pochodzi z 1507 roku. Obecna cerkiew parafialna pw. Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny została wybudowana w latach 1847–1855, na miejscu stojącej wcześniej drewnianej prawosławnej świątyni. Cerkiew posiada elementy architektury ruskiej. Została wzniesiona na planie krzyża greckiego z wieżą mieszczącą kruchtę. skrzyżowanie naw wieńczy kopuła posadowiona na wysokim tembrze. Wewnątrz znajduje się ikonostas wykonany w 1979 roku. Świątynia mieści się przy ulicy Cerkiewnej, po południowo-wschodniej stronie rynku.
• PARK DWORSKI W ZABŁUDOWIE I ORANŻERIA RADZIWIŁŁÓW - Park krajobrazowy powstał w II połowie XIX w. na miejscu barokowej rezydencji książąt Radziwiłłów i zachował ślady wcześniejszego, regularnego układu.  Dziś znajdziemy tam jedynie Oranżerię Radziwiłłów, będącą pamiątką tamtych czasów. W latach 2020–2022 park dworski przeszedł kompleksową rewitalizację. Odnowiono zieleń i alejki spacerowe, wykonano kompozytowy pomost nad stawem oraz utworzono scenę plenerową, która stała się miejscem spotkań, wydarzeń kulturalnych i rekreacji dla mieszkańców oraz odwiedzających miasto gości.
• SKWER JANA LEOŃCZUKA - Od 2022 roku skwer znajdujący się w centrum miasta Zabłudowa nosi imię Jana Leończuka. Jan Leończuk (1950-2021) to poeta, prozaik, tłumacz, bibliotekarz, społecznik i wykładowca. Honorowy Obywatel Miasta Zabłudowa. Był jednym z założycieli Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Zabłudowskiej. Był inicjatorem odnalezienia herbu miasta Zabłudowa oraz pomysłodawcą utworzenia hejnału miasta, opartego na utworze „Kiedy ranne wstają zorze” autorstwa Franciszka Karpińskiego. W 1998 roku objął stanowisko dyrektora Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Białymstoku, która dzięki jego inicjatywie zmieniła status na Książnicę Podlaską im. Łukasza Górnickiego. Zapoczątkował wydawanie pisma „Epea”, zainicjował spotkania literackie, utworzył Dział Naukowy i pracownie digitalizacji. Był laureatem wielu nagród, m.in. Nagrody Literackiej Prezydenta Miasta Białegostoku im. Wiesława Kazaneckiego (1991, 1996 i 2010).
• MURAL FRANCISZKA KARPIŃSKIEGO - Od 2025 roku na zachodniej ścianie Szkoły Podstawowej im. Franciszka Karpińskiego w Zabłudowie możemy podziwiać mural z podobizną Franciszka Karpińskiego. Autorem muralu jest Arkadiusz Andrejkow.
• MIEJSCE CUDU ZABŁUDOWSKIEGO - Miejsce związane z wydarzeniami religijnymi z maja 1965 roku, położone w pobliżu miasta Zabłudów po drodze na Krynickie. Obecnie znajduje się tu niewielkie miejsce pamięci z rzeźbą Matki Boskiej, pamiątkowym krzyżem oraz źródełkiem, odwiedzane przez pielgrzymów i turystów. W połowie maja 1965 roku rozeszła się informacja, że mieszkanka okolicy, Jadwiga Jakubowska, miała widzenie Matki Boskiej. Według relacji w trakcie tego wydarzenia zapowiedziane zostało kolejne objawienie na 30 maja 1965 roku. Wieść szybko rozprzestrzeniła się po regionie i do Zabłudowa zaczęli przybywać mieszkańcy z różnych miejsc ówczesnego województwa białostockiego. Szacuje się, że w dniu zapowiedzianego objawienia zgromadziło się około tysiąca osób. Choć wydarzenie to przeszło do lokalnej historii jako „Cud zabłudowski”, objawienia nie zostały oficjalnie uznane przez Kościół katolicki. Mimo to miejsce do dziś pozostaje ciekawym punktem na mapie regionu – zarówno dla osób zainteresowanych historią, jak i dla pielgrzymów odwiedzających okolicę.
• CERKIEW PW. ŚWW. KOSMY I DAMIANA W RYBOŁACH - Na początku lat 70. XIX wieku rada parafialna wraz z proboszczem, ks. Głowackim, podjęła decyzję o rozebraniu osiemnastowiecznej drewnianej cerkwi i wzniesieniu w jej miejscu nowej, murowanej świątyni. Budowa trwała w latach 1873–1877 i w takiej formie cerkiew zachowała się do dziś. W skład parafii w Rybołach wchodzą: Cerkiew cmentarna św. Jerzego w Rybołach, Cerkiew cmentarna św. Jana Teologa w Pawłach, Kaplica św. Michała Archanioła w Wojszkach, Kaplica św. Cyryla i Metodego w Kaniukach, Uroczysko Petraszki.
• MUZEUM KULTURY MATERIALNEJ „BAĆKAUSZCZYNA” W RYBOŁACH - To wyjątkowe miejsce, które pielęgnuje pamięć o codziennym życiu, pracy, tradycjach i obrzędach mieszkańców gminy Zabłudów oraz okolicznych miejscowości. Nieprzypadkowo w nazwie muzeum pojawiło się potocznie używane w tych stronach słowo „Baćkauszczyna”, oznaczające ojcowiznę - dziedzictwo przekazywane z pokolenia na pokolenie. Inicjatorem powstania muzeum był ks. Grzegorz Sosna, natomiast przez wiele lat funkcję kustosza pełniła matuszka Antonina Troc-Sosna. Prace nad zagospodarowaniem budynku dawnej szkoły rozpoczęły się jeszcze w 2008 roku. Pierwsze eksponaty pozyskali nauczyciele byłej szkoły w Rybołach (wraz z dyr. Wiesławą Kondratiuk) oraz pracownice Wiejskiego Domu Kultury (kierownik Lidia Martyniuk i Elżbieta Bonifatiuk). Kolekcja była systematycznie wzbogacana dzięki zaangażowaniu lokalnej społeczności i parafian. W 2009 roku Urząd Miejski w Zabłudowie przekazał budynek wraz z placem w użyczenie parafii prawosławnej pw. św. Kosmy i Damiana w Rybołach. Od tego czasu muzeum rozpoczęło oficjalną działalność społeczną prowadzoną przez parafię, co odróżnia je od muzeów państwowych i nadaje mu wyjątkowy, autentyczny charakter. Obecnie ekspozycja liczy około 2000 eksponatów pochodzących z Ryboł oraz okolicznych miejscowości, m.in. Pawłów, Soc, Woj­s­zek. Zbiory rozmieszczone są we wszystkich salach dawnej szkoły i obejmują m.in. działy: uprawa roli i rok obrzędowy, wyposażenie stodoły i gospodarstwa, obróbka surowców, pszczelarstwo, kowalstwo i stolarstwo, sprzęty codziennego użytku, kuchnia i pralnia, „wielika chata” (duży pokój), tkactwo, obróbka włókna i rękodzielnictwo. Większość eksponatów pochodzi z okresu po I i II wojnie światowej. Muzeum przez bardzo długi czas cieszyło się bardzo dużym zainteresowaniem, goszcząc liczne wycieczki szkolne oraz odwiedzających z kraju i zagranicy. W muzeum znajduje się przestrzeń do prowadzenia warsztatów, spotkań i wydarzeń kulturalnych. „Ojcowizna” staje się dziś miejscem nie tylko ekspozycji, lecz także edukacji, integracji społecznej i żywej pamięci o dziedzictwie kulturowym regionu.
• CMENTARZ ŻYDOWSKI Z XIX WIEKU - Gmina żydowska w Zabłudowie posiadała dwa miejsca pochówku. Najstarszy cmentarz został założony w drugiej połowie XVII w. w południowo-wschodniej części miasta. Jak wynika z planu Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1931 r., cmentarz znajdował się pomiędzy dzisiejszymi ul. Sikorskiego i ul. Zamiejską. W wyniku dewastacji wszelkie naziemne ślady cmentarza zostały zatarte. Na podstawie porównania archiwalnych i współczesnych planów ustalono, że obecnie w tym miejscu znajduje się skład budowlany. Drugi cmentarz powstał w XIX w. na zachód od miasta, przy drodze odchodzącej od ul. Św. Rocha i wiodącej w kierunku wsi Solniki i Krynickie. Cmentarz zajmuje działkę w kształcie wydłużonego prostokąta o przybliżonych wymiarach 44 x 200 m. Podczas II wojny światowej cmentarz został zniszczony przez nazistów. Obecnie w obrębie cmentarza zachowały się dziesiątki betonowych obmurowań nagrobków. W centralnej części znajduje się ohel cadyka Akiva Subotnik. Nad wejściem do ohelu wyryto napis poświęcony fundatorom grobowca: Dowowi Berowi synowi Manesa Cwi Kohena i Icchakowi synowi Cwi oraz jego żonie Baszy córce Szragi Fajwla Brennera. Granice cmentarza są częściowo czytelne dzięki zachowanym fragmentom kamiennego muru.
• DWOREK PŁK JÓZEFA IGNACEGO MANTEUFFEL-SZOEGE W KRASNEM – wybudowany w latach 1937-1939. Obecnie wchodzący w strukturę Centrum Administracyjnego Obsługi Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych im. Janusza Korczaka w Krasnem. W 2026 roku odbył się kompleksowy remont dworku.
• MONASTER NARODZENIA PRZENAJŚWIĘTSZEJ BOGURODZICY I CERKIEW ŚW. MĘCZENNIKA GABRIELA W ZWIERKACH - Jeden z sześciu prawosławnych klasztorów żeńskich w Polsce, który znajduje się we wsi Zwierki, na terenie diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Budowę cerkwi św. Męczennika Gabriela ukończono w 2012 roku.  Polichromię wewnątrz świątyni wykonali ikonografowie z Moskwy pod kierunkiem Władimira Szczerbinina. Cerkiew została konsekrowana 20 października 2012 roku przez metropolitę Sawę, arcybiskupa białostockiego i gdańskiego Jakub, biskupa supraskiego Grzegorza oraz biskupa kineszemskiego i palechskiego Hilariona (z Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego). W 2014 ukończono budowę wolnostojącej dzwonnicy przy cerkwi.
• ZABYTKOWY MOST W RYBOŁACH z 1893 r. - Po wojnie w tym miejscu była zwykła drewniana przeprawa, ale od lat 50. podróżni jadący DK 19 z Białegostoku do Lublina mają do dyspozycji wspaniały i nietypowy dla regionu most stalowy. Dwa przęsła tej przeprawy pochodzą ze słynnego, drogowo-kolejowego mostu na Wiśle w Fordonie, który po otwarciu był to najdłuższym mostem w Rzeszy Niemieckiej, trzecim w Europie, a do końca XIX wieku najdłuższym mostem na ziemiach polskich. Most na Wiśle w Fordonie został on oddany do użytku w 1893 r., parokrotnie wysadzany i całkowicie rozebrany 1952 r. Składał się z 18 przęseł. 13 z nich wysłano w różne rejony kraju i służą za przeprawy do dziś. Dwa przęsła fordońskiego mostu zawędrowały nad Narew w naszym regionie i korzystamy z nich do dziś. 
• IZBA TWÓRCZA WŁODZIMIERZA NAUMIUKA W KANIUKACH - Prace rzeźbiarza ludowego można oglądać zarówno w polskich, jak i zagranicznych galeriach. Lecz takie miejsce jest też w Kaniukach, nad rzeką Narew. Pracownia rzeźbiarza znajduje się w domu, który ocalał przed pożarem w 1915 roku. Na stole leży kronika rozpoczynająca się od dokumentów związanych z bieżeństwem, a przed domem stoi duża beczka – pamiątka po Kozakach wypędzających mieszkańców wsi. W Izbie Włodzimierza Naumiuka znajdują się liczne rzeźby: z jednej strony przedstawiające święte postaci, z drugiej - zwykłych ludzi i codzienne sceny z życia.

SZLAKI TURYSTYCZNE:

• Podlaski Szlak Bociani – szlak rowerowy, długość szlaku przebiegającego przez gminę Zabłudów wynosi 13km, biegnie od strony Narwi przez Kaniuki – Ciełuszki – w stronę Puchłów.
• Szlak Podmiejskich Rezydencji – szlak rowerowy przez gminę Zabłudów przebiega na odcinku 24km. Ciągnie się od strony gminy Juchnowiec i przebiega przez Kudrycze – Pasynki – Kowalowce – Zabłudów – Folwarki Małe – Rafałówkę – Dobrzyniówkę – Kamionkę – Bobrową i dalej w stronę Supraśla.
• Skrajem Puszczy Knyszyńskiej – szlak pieszy z Białegostoku do Bobrownik, na terenie gminy Zabłudów ma długość 17km i biegnie przez Kuriany – Płoskie – Kamionkę – Zajezierce – Słomiankę w stronę Żedni.
• Szlak Świątyń Prawosławnych – szlak autokarowy liczący 38 km przebiegający przez gminę Zabłudów od strony Białegostoku przez Halickie – Zwierki – Pasynki – Zabłudów – Ostrówki – Pawły – Ryboły w kierunku Bielska Podlaskiego.
• Wszechkulturowy Szlak Ziemi Zabłudowskiej – szlak rowerowy liczący 35km przebiega od Zabłudowa w kierunku Krynickie – Rzepniki – Wojszki – Kaniuki – Ciełuszki – Puchły – Soce – Ostrówki i kończy się w Zabłudowie.
• Podlaski Szlak Kulturowy „Drzewo i Sacrum” – przebiega przez teren 7 gmin. W gminie Zabłudów biegnie od strony Wojszek przez Ryboły – Kaniuki – Ciełuszki w stronę Puchłów.
• Kresowe wędrówki – szlak samochodowy, biegnie od strony gminy Juchnowiec obok Kudrycz przez Żuki – Pasynki – Zabłudów – Folwarki Małe – Dobrzyniówkę – Rafałówkę – Kamionkę – Bobrową do Majówki i docelowo do Supraśla.

MIEJSCA PAMIĘCI:

• Pomnik Bohaterów Walczących o Wolność Ojczyzny – Zabłudów, Skwer Jana Leończuka
• Obelisk „Żywią i bronią” – Zabłudów, Skwer Jana Leończuka
• Grób Nieznanego Żołnierza – cmentarz pw. św. Krzyża w Zabłudowie
• Obelisk upamiętniający zbrodnię sowiecką pod Zabłudowem 23 czerwca 1941 r. – kol. Folwarki Małe
• Pomnik Armii Krajowej – wzniesiony na pamiątkę bitwy oddziału Armii Krajowej z przeważającymi siłami niemieckimi 11 czerwca 1943 r. - Pawły
• Obelisk upamiętniający deportację mieszkańców wsi Zacisze na Syberię, 10 lutego 1940 r. – Zacisze
• Obelisk i trzy krzyże Powstańców Styczniowych 1863 r. w leśnictwie Słomianka
• Kamień upamiętniający pierwsze w Polsce przekazanie ziemi chłopom w ramach reformy rolnej w 1944 r. – Dobrzyniówka
• Obelisk z 1928 roku upamiętniający 10-lecie Odzyskania Niepodległości Polski – Kamionka
• Mogiła 10 Powstańców Styczniowych 1963 r., tablica i krzyż w Olszance

Statystyczny portret Gminy Zabłudów

Odwiedź stronę gminy

Poznaj inwestycje ZIT BOF w Gminie Zabłudów