Gmina Supraśl

Supraśl to jedyne na Podlasiu uzdrowisko nizinne, klimatyczne, borowinowe, położone na leśnej polanie Puszczy Knyszyńskiej – największego leśnego parku krajobrazowego w Polsce. To malowniczo usytuowane miasteczko, otoczone borami sosnowymi Puszczy Knyszyńskiej, miejsce spokoju posadowione w atmosferze leczniczego klimatu wzbogaconego w fito aerozole i lecznicze borowiny. Supraśl to miejsce przepełnione historią i otoczone przyrodą.

Zróżnicowanie kulturowe i religijne to niewątpliwe atuty gminy Supraśl, której obszar od zarania leżał w Wielkim Księstwie Litewskim. Do 1795 r. tereny te wchodziły w skład zachodniej części powiatu grodzieńskiego w województwie trockim. Nigdy, co należy podkreślić,  nie należały do województwa podlaskiego I Rzeczypospolitej, tak jak przykładowo Białystok. Stąd historycznie Supraśl związany jest z obszarem grodzieńszczyzny.

Dobre połączenie komunikacyjne ze stolicą Podlasia – Białymstokiem, któremu towarzyszy ścieżka rowerowa wzbogacająca ofertę turystyczną miasteczka. Oprócz przepięknego krajobrazu, świeżego powietrza, możliwości wielosezonowego wypoczynku w lasach Puszczy Knyszyńskiej, można tu też skorzystać z doskonałej bazy rekreacyjnej i sportowej uzupełnionej gastronomicznymi lokalami, w których serwowane są regionalne przysmaki.

Bogaty kalendarz wydarzeń kulturalnych i sportowych pozwoli wyjątkowo przeżyć czas spędzony w Supraślu. Niewątpliwie jest to doskonałe miejsce na uprawianie sportu, rekreacji. Miasto Supraśl posiada interesujący układ urbanistyczny świadczący o niezwykle bogatej historii tego terenu, której początek dała osada przyklasztorna rozwijająca się na tym terenie w XVI w. Miasteczko rozwinęło się w latach 30 i 40 XIX w. wskutek rozwoju przemysłu włókienniczego. Stąd w przestrzeni miasteczka obok świątyń: katolickiej i prawosławnej zafunkcjonował w 1885 r. zbór ewangelicko augsburgski – obecnie kościół pw. NMP Królowej Polski. Służył on znaczącej w populacji Supraśla mniejszości niemieckiej. Przed wybuchem II wojny światowej około 10% mieszkańców miasteczka stanowili Żydzi. Pamiątką po ich bytności jest Dom Rabina, w którym mieszkał ostatni duchowny tego wyznania Szlomo Awigdor Rabinowicz. Znajduje się on na ul. 11 Listopada (przedwojenna Zgierska). Przed tym obiektem umieszczono pamiątkowy głaz z odlewem przełamanej menory – upamiętniającej supraskich Żydów.

Dziś w mieście Supraśl z ponad 500-letnią tradycją można zwiedzić niepowtarzalne zabytki:

• KLASZTOR MĘSKI ZWIASTOWANIA NMP W SUPRAŚLU - Klasztor znajduje się w kompleksie budynków pobazyliańskich wraz ze rekonstruowaną cerkwią obronną w stylu gotycko-bizantyjskim (1503-1511), Pałacem Opatów (1635-1655), w którym mieści się obecnie Muzeum Ikon należące do Muzeum Podlaskiego w Białymstoku i brama-dzwonnica (1752 r.).
  Budowę nowopowstającego klasztoru fundacji Aleksandra Chodkiewicza potwierdził zarówno metropolita kijowski Józef Bułharynowicz, jak również król Aleksander Jagiellończyk. Powstanie klasztoru zbiegło się z czasem kiedy prawosławny metropolita Józef Bułharynowicz wyraził posłuszeństwo względem Stolicy Apostolskiej przy jednoczesnym nie wycofywaniu swojej podległości pod prawosławnego Patriarchę Konstantynopola. Pierwszymi mnichami, którzy przybyli do Supraśla z Gródka – gdzie Chodkiewiczowie mieli swój obronny gród, byli czerńcy z kijowo-peczerskiej ławry i z Góry Atos. W sumie, było ich na początku ponad 40.  Przywieźli ze sobą cenne relikwie, m.in. drzewa krzyża świętego oraz jeden ze srebrników judaszowych, jak również kroniki (latopisy) Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz religijne rękopisy, a w śród tych ostatnich odkryty w Supraślu w 1824 r. tzw. Kodex Suprasliensis. To najobszerniejsze na świecie źródło do badań nad językiem starocerkiewnym, pochodzące z 10 w. czyli z okresu jeszcze niepodzielonego Kościoła. Księga należy do światowego dziedzictwa UNESCO, a jej największa część znajduje się w Warszawie.
  Od początku klasztoru rozpoczęto prace nad budową cerkwi obronnej pod wezwaniem Zwiastowania. Miała chronić przed zagonami tatarskimi oraz nieprzyjaznych wojsk księstwa moskiewskiego. Mnisi utrzymywali szerokie kontakty z innymi prawosławnymi wspólnotami monastycznymi na ziemiach ruskich i na Bałkanach, co sprawiło, że w XVI w. monaster w Supraślu stał się jednym z najważniejszych ośrodków prawosławnych w I Rzeczypospolitej. Zakonnicy zajmowali się także gromadzeniem i kopiowaniem ksiąg. Szczególnym kultem otaczana była w nim uważana za cudowną Ikona Matki Bożej, którą nazwano mianem „Supraskiej”. W 1601 r. klasztor przeszedł w ręce unitów i aż  do 1839 r. był administrowany przez Zakon Bazylianów. Mieszkali w nim metropolici całego Kościoła greckokatolickiego, w tym najbardziej znany reformator – metropolita Leon Kiszka. Zakon Bazylianów wspierany przez rodziny Chodkiewiczów i Sołtanów w znaczący sposób rozbudował kompleks budynków. Klasztor prowadził również działalność wydawniczą. W 1695 r. przeniesiono tu z Wilna greckokatolicką – centralną dla metropolii kijowskiej oficynę wydawniczą. Miała ona tłoczyć zreformowane w duchu Soboru Trydenckiego księgi liturgiczne. Inicjatorem powstania oficyny wydawniczej, spod której pras wyszło ponad 450 współcześnie zarejestrowanych tytułów, był metropolita Cyprian Żochowski. Dzięki temu ostatniemu  metropolicie, chętnie rezydującemu w Supraślu, powstały barokowe, 6-cio głosowe utwory cerkiewne naśladujące twórców włoskich. Po odkryciu kilka lat temu oryginalnych nut z XVII w., udało się je zrekonstruować i nagrać. To najpiękniejsze utwory cerkiewne jakie powstały w tej części Europy! 
  W drukarni supraskiej powstała większość ksiąg liturgicznych na potrzeby Kościoła unickiego w Rzeczypospolitej, od XVIII w. drukowano w niej również dzieła świeckie. To tutaj w 1792 r. w tomiku „Pieśni Nabożne” autorstwa Franciszka Karpińskiego bazylianie po raz pierwszy wydali kolędę „Bóg się rodzi” , a także śpiewane współcześnie pieśni z repertuaru religijnego „Wszystkie nasze dzienne sprawy” i „Kiedy ranne wstają zorze”. Misję Bazylianów przerwały zabory. Rosjanie wskutek likwidacji Kościoła unickiego i przyłączenia wiernych i duchownych do Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej w 1839 doprowadzili do przejęcia supraskiego monasteru. Prawosławny męski monaster funkcjonował do 1915 r., gdy mnisi udali się na „bieżeństwo” – ewakuację, powrót do Rosji. W okresie międzywojennym zabudowania klasztoru należały do salezjanów. W lipcu 1944 r. wycofujący się Niemcy wysadzili w powietrze główną cerkiew monasterską. Po wojnie w obiektach klasztornych działała szkoła rolnicza, od lat 90. XX wieku zabudowania klasztorne  były stopniowo przekazywane Polskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu.
• PAŁAC BUCHHOLTZÓW - Dworek stanowił własność rodziny Buchholtzów – fabrykantów włókienniczych. Przebudowany w latach 1892-1903 w eklektyczny pałac – willę w stylu francuskiego i włoskiego renesansu z licznymi elementami klasycyzmu i secesji. W skład wchodzą również stajnia, wozownia, stróżówka oraz zachowane fragmenty parku. We wnętrzach pałacu zachowało się wiele elementów pierwotnego wystroju i wyposażenia. Od 1959 r. Pałac jest siedzibą Liceum Plastycznego im. Artura Grottgera.
• KOŚCIÓŁ KATOLICKI PW. ŚWIĘTEJ TRÓJCY W SUPRAŚLU - Zbudowany w latach 1861-1863, a konsekrowany w 1868 r. W latach 1902-1903 dobudowano kruchtę z wieżą, chór i dwie zakrystie. W wyposażeniu kościoła znajdują się zabytkowe, 5-głosowe, mechaniczne organy piszczałkowe zbudowane w 1885 roku przez organmistrza Floriana Ostromęckiego z Grodna. Kilka lat temu w bocznym ołtarzu odkryto relikwie kilku świętych, w tym związanych z funkcjonowaniem znajdującego się obok dawnego bazyliańskiego monasteru – św. Jozafata Kuncewicza oraz św. Justyna męczennika. Najcenniejsze pamiątki historyczne związane z parafią oraz z unicką przeszłością monasteru można zobaczyć na wystawie stałej w Starej Plebanii znajdującej się naprzeciwko kościoła.          
• TEATR WIERSZALIN - Pierwotnie dom kolonijny dla młodzieży, zbudowany w okresie dwudziestolecia międzywojennego. W okresie powojennym dalej pełnił funkcję ośrodka kolonijnego, a następnie Gminnego Ośrodka Kultury. Od 1994 r. siedziba Teatru „Wierszalin” – jednej z bardziej znanych i uznanych współcześnie scen. Często wiodącymi motywami spektakli jest tematyka podlaskiego pogranicza etniczno-religijnego-kulturowego, co w połączeniu z oryginalną scenografią i reżyserią, ekspresyjną grą aktorów tworzy bardzo charakterystyczny klimat przedstawienia. Teatr wielokrotnie zdobywał nagrody i wyróżnienia na krajowych, europejskich i światowych festiwalach.
• ARBORETUM W KOPNEJ GÓRZE - Założone zostało w 1988 r. i do dziś prowadzone jest przez Nadleśnictwo Supraśl. Jego pomysłodawcą, organizatorem i pierwszym kierownikiem był, nieżyjący już, mgr inż. Wojciech Wygralak. Arboretum (od łacińskiego słowa arbor – drzewo, drzewostan) w Kopnej Górze można opisać jako rodzaj ogrodu botanicznego połączonego z parkiem leśnym rozciągającym się na obszarze 26 ha. Na tej stosunkowo niewielkiej, jak na warunki puszczańskie, powierzchni spotkać można większość typów siedliskowych lasu charakterystycznych dla Puszczy Knyszyńskiej. Źródłem tego bogactwa jest znaczne zróżnicowanie rzeźby terenu (od 132 do 154 m n.p.m.) oraz duża rozmaitość gleb. Ważną funkcją, którą pełni arboretum jest edukacja i popularyzacja wiedzy przyrodniczej i leśnej. Arboretum jest doskonałym miejscem do prowadzenia zajęć szkolnych o tej tematyce. Dzięki specyficznemu połączeniu rodzimej i obcej przyrody w jednym miejscu można poznać nie tylko egzotyczne ciekawostki ze świata roślin, ale także dostrzec bogactwo i piękno polskiego lasu.
  Obok Arboretum znajduje się cmentarz wojenny Powstańców Listopadowych,  upamiętniający poległych w bitwie nad Sokołdą. Bitwa rozegrała się między Polakami, a Rosjanami nad ranem 7 lipca 1831 r. Polskim oddziałem insurgentów dowodził pułkownik Józef Zaliwski jeden z głównych współpracowników Piotra Wysockiego. Odkrycia zbiorowej mogiły dokonano 15 grudnia 2010 r., po ponad 2 latach poszukiwań terenowych. Cmentarz powstał w 2012 r. staraniem Gminy Supraśl. Obecnie to jedyna tego rodzaju nekropolia Powstańcza z 1831 r. w Północno-Wschodniej Polsce.

Statystyczny portret gminy

Odwiedź stronę gminy

Poznaj inwestycje ZIT BOF w Gminie Supraśl

^* Projekty były realizowane przez Gminę Supraśl przed wejściem w życie (1 stycznia 2025 r.) Rozporządzenia Rady Ministrów
z dnia 1 października 2024 r. w sprawie utworzenia gminy Grabówka.